1.1.1.1. Khái niệm.
Như đã biết, theo quy định cá»§a Bá»™ luáºt Dân sá»± 2005 (BLDS 2005), đại diện là việc má»™t ngưá»i (gá»i là ngưá»i đại diện) nhân danh và vì lợi Ãch cá»§a ngưá»i khác (gá»i là ngưá»i được đại diện) xác láºp, thá»±c hiện giao dịch dân sá»± trong phạm vi đại diện. Äại diện được phân thà nh hai loại, đó là (i) đại diện theo pháp luáºt và (ii) đại diện theo á»§y quyá»n.
Mặt khác, theo quy định cá»§a Ä‘iá»u 141 Luáºt Thương mại 2005 (LTM 2005), Äại diện cho thương nhân là việc má»™t thương nhân nháºn á»§y quyá»n (gá»i là bên đại diện) cá»§a thương nhân khác (gá»i là bên giao đại diện) để thá»±c hiện các hoạt động thương mại vá»›i danh nghÄ©a, theo sá»± chỉ dẫn cá»§a thương nhân đó và được hưởng thù lao vỠđại diện.
Do đó, có thẻ thấy rằng, đại diện cho thương nhân là má»™t dạng cá»§a đại diện theo á»§y quyá»n được thá»±c hiện trong hoạt động thương mại. Vì thế, nháºn thấy rằng quan hệ đại diện cho thương nhân cÅ©ng chÃnh là quan hệ đại diện theo á»§y quyá»n được quy định bởi BLDS 2005. Mặt khác, cÅ©ng như quan hệ đại diện theo á»§y quyá»n phát sinh trên cÆ¡ sở hợp đồng á»§y quyá»n, hợp đồng đại diện cho thương nhân chÃnh là cÆ¡ sở để phát sinh quan hệ đại diện cho thương nhân. Từ các ý trên ta thấy hợp đồng đại diện cho thương nhân là má»™t dạng đặc biệt cá»§a hợp đồng á»§y quyá»n. Tuy váºy, hợp đồng đại diện cho thương nhân cÅ©ng có những Ä‘iểm khác cÆ¡ bản so vá»›i hợp đồng á»§y quyá»n, đó là vá» (a) mặt chá»§ thể tham gia hợp đồng, (b) tÃnh chất hợp đồng cÅ©ng như vá» (c) mặt hình thức cá»§a hợp đồng. Trong hợp đồng đại diện cho thương nhân, các bên cá»§a hợp đồng Ä‘á»u phải là thương nhân (theo khoản 1, Äiá»u 141 LTM 2005) còn trong hợp đồng á»§y quyá»n, chá»§ thể cá»§a hợp đồng có thể là bất cứ ai miá»…n là đáp ứng đủ các Ä‘iá»u kiện vá» năng lá»±c chá»§ thể được quy định trong BLDS. Những quan hệ đại diện cho tổ chức, cá nhân không có tư cách thương nhân và quan hệ đại diện do thương nhân cá» ngưá»i cá»§a mình là m ngưá»i đại diện cho mình được áp dụng quy định chung vá» á»§y quyá»n cá»§a BLDS hoặc pháp luáºt lao động chứ không phải LTM. Hợp đồng đại diện cho thương nhân là hợp đồng luôn có tÃnh chất dá»n bù còn hợp đồng á»§y quyá»n theo BLDS thì không nhất thiết phải có yếu tố nà y. Cuối cùng, vá» mặt hình thức, hợp đồng đại diện cho thương nhân quy định trong LTM phải láºp thà nh văn bản hoặc hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương[1].
Như váºy, từ các Ä‘iá»u trên có thể hiểu hợp đồng đại diện cho thương nhân là sá»± thá»a thuáºn giữa các bên trong đó má»™t bên là má»™t thương nhân nháºn á»§y nhiệm (gá»i là bên đại diện) cá»§a thương nhân khác (bên giao đại diện) để thá»±c hiện hoạt động thương mại vá»›i danh nghÄ©a, sá»± chỉ dẫn cá»§a thương nhân đó và được hưởng thù lao vá» việc đại diện.
1.1.1.2. Äặc Ä‘iểm.
Hợp đồng đại diện cho thương nhân vừa là 1 dạng cá»§a hợp đồng trung gian thương mại vừa là má»™t dạng cá»§a hợp đồng á»§y quyá»n nên hợp đồng đại diện cho thương nhân mang đầy đủ các đặc Ä‘iểm cá»§a hai loại hợp đồng trên.
1.1.1.3. Nội dung của hợp đồng.
Ná»™i dung cá»§a hợp đồng là tổng hợp các Ä‘iá»u khoản mà các bên tham gia giao kết hợp đồng đã thảo thuáºn.
Bởi quan hệ đại diện cho thương nhân có căn cứ phát sinh từ hợp đồng đại diện cho thương nhân nên quyá»n và nghÄ©a vụ dang cho các bên trong quan hệ nà y tức là bên đại diện và bên giao đại diện được xác định thông qua các Ä‘iá»u khoản cá»§a hợp đồng. Bên cạnh các quyá»n và nghÄ©a vụ theo hợp đồng, các bên còn có quyá»n và nghÄ©a vụ theo luáºt định (trừ trưá»ng hợp các bên có thá»a thuáºn khác).
- a.Quyá»n và nghÄ©a vụ cá»§a bên đại diện.
- nNghĩa vụ của bên đại diện:
NghÄ©a vụ dà nh cho bên đại diện được quy định tại Ä‘iá»u 145 LTM 2005 gồm những nghÄ©a vụ sau:
- ØThá»±c hiện hoạt động thương mại vá»›i danh nghÄ©a và vì lợi Ãch cá»§a bên giao đại diện. Bên đại diện thá»±c hiện các hoạt động thương mại vì lợi Ãch cá»§a bên giao đại diện chứ không phải vì lợi Ãch cá»§a mình. HÆ¡n nữa, trong phạm vi đại diện, bên đại diện thá»±c hiện các hoạt động thương mại hay giao dịch vá»›i bên thứ ba nhân danh bên giao đại diện chứ không phải nhân danh mình. Trưá»ng hợp có giao dịch do bên đại diện thá»±c hiện nhân danh bên giao đại diện vượt quá phạm vi đại diện, bên đại diện phải chịu trách nhiệm vá»›i bên thứ ba, trừ trưá»ng hợp bên thứ ba biết hoặc phải biết vá» việc không có thẩm quyá»n đại diện. Khi giao dịch vá»›i bên thứ ba, bên đại diện phải có nghÄ©a vụ thông báo cho bên thứ ba biết các thông tin liên quan đến việc đại diện cá»§a mình như phạm vi á»§y quyá»n, thá»i hạn á»§y quyá»n cÅ©ng như việc sá»a đổi bổ sung các phạm vi á»§y quyá»n.
- ØThông báo cho bên giao địa diện vá» cÆ¡ há»™i và kết quả thá»±c hiện các hoạt động thương mại đã được á»§y quyá»n.
- ØTuân thá»§ chỉ dẫn cá»§a bên giao đại diện nếu chỉ dẫn đó không vi phạm pháp luáºt.
- ØKhông được thá»±c hiện các hoạt động thương mại vá»›i danh nghÄ©a cá»§a mình hoặc cá»§a ngưá»i thứ ba trong phạm vi đại diện. Äiá»u nà y có nghÄ©a là nếu htuowng nhân A ký hợp đồng là m đại diện tiêu thụ sản phẩm là ti vi do thương nhân B sản xuất. Trong thá»i gian là m đại diện cho thương nhân B, thương nhân A không được phép bán bất kỳ loại ti vi nà o không phải cá»§a B sản xuất.
- ØKhông được tiết lá»™ hoặc cung cấp cho ngưá»i khác các bà máºt liên quan đến hoạt động thương mại cá»§a bên giao đại diện trong thá»i gian là m đại diện và trong thá»i hạn hai năm kể từ khi chấm dứt hợp đồng đại diện.
- ØBảo quản tà i sản, tà i liệu được giao để thực hiện hoạt động đại diện.
- nQuyá»n cá»§a bên đại diện:
- ØQuyá»n hưởng thù lao đại diện: Bên đại diện được hưởng thù lao đối vá»›i hợp đồng được giao kết trong phạm vi đại diện. Quyá»n được hưởng thù lao được phát sinh từ thá»i Ä‘iểm do các bên thá»a thuáºn trong hợp đồng đại diện. Trưá»ng hợp không có thá»a thuáºn, mức thù lao cho bên đại diện được xác định theo quy định tại Ä‘iá»u 86 cá»§a LTM 2005.
- ØQuyá»n yêu cầu thanh toán chi phà phát sinh: Trừ trưá»ng hợp có thá»a thuáºn khác, bên đại diện có quyá»n yêu cầu được thanh toán các khoản chi phà phát sinh hợp lý để thá»±c hiện hoạt động đại diện.
- ØQuyá»n cầm giữ: Trừ trưá»ng hợp có thá»a thuáºn khác, bên đại diện có quyá»n cầm giữ tà i sản, tà i liệu được giao để bao đảm việc thanh toán các khoản thù lao và chi phà đã đến hạn.
- b.Quyá»n và nghÄ©a vụ cá»§a bên giao đại diện vá»›i bên đại diện
- nNghÄ©a vụ cá»§a bên giao đại diên được quy định tại Ä‘iá»u 146 LTM 2005, bao gồm:
- ØBên giao đại diện phải có nghãi vụ thông báo ngay cho bên đại diện vê việc giao kết hợp đồng ma bên đại diện đã giao dịch,việc thá»±c hiện hợp đồng mà bên đại diện đã giao kết, việc chấp nháºn hay không chấp nháºn các hoạt động ngoà i phạm vi đại diện mà bên đại diện đã thá»±c hiện.
- ØCung cấp tà i sản, tà i liệu, thông tin cần thiết để bên đại diện thực hiện hoạt động đại diên.
- ØTrả thù lao và các chi phà hợp lý khác cho bên đại diện.
- ØThông báo kịp thá»i cho bên đại diện vá» khả năng không giao kết được, không thá»±c hiện được hợp đồng trong phạm vi đại diện.
- nQuyá»n cá»§a bên giao đại diện:
Trên thá»±c tế, quyá»n cá»§a bên giao đại diện không được quy định cụ thể trong Ä‘iá»u khoản nà o cá»§a LTM 2005. Tuy váºy, căn cứ trên việc hợp đồng đại diện cho thương nhân là hợp đồng song vụ, ưng thuáºn, ta có thể xác định quyá»n cá»§a bên giao đại diện dá»±a trên các nghÄ©a vụ cá»§a bên đại diện. Do đó, các quyá»n cá»§a bên giao đại diện bao gồm:
- ØQuyá»n không chấp nháºn hợp đồng do bên đại diện ký không đúng thẩm quyá»n. Bên đại diện có quyá»n yêu cầu bên đại diện phải bồi thưá»ng thiệt hại phát sinh do việc bên nà y cố ý xác láºp, thá»±c hiện giao dịch vượt quá thẩm quyá»n đại diện.
- ØQuyá»n yêu cầu bên đại diện cung cấp các thông tin liên quan đến việc thá»±c hiện hoạt động thương mại được á»§y quyá»n.
- ØQuyá»n đưa ra những chi dẫn và yêu cầu bên đại diện tuân thá»§ các chỉ dẫn đó.